O pandemicznym stresie mówi psycholog Małgorzata Głodzik

Czy doświadczanie pandemii to trauma?

To, czy dane doświadczenie okaże się traumatyczne jest sprawą indywidualną. Trauma to przeżycie, które przekracza możliwości radzenia sobie danej osoby i wywołuje trwałe zmiany w psychice. Sam lęk przed chorobą raczej nie będzie doświadczeniem traumatycznym, natomiast zagrożeni życia własnego lub osoby bliskiej może już rodzić takie skutki.

Dziś tematem numer jeden jest koronawirus i wszystko, co z nim związane. Jakie zmiany w naszej psychice pojawiają się, gdy mamy do czynienia z czymś nieznanym, a jednocześnie niebezpiecznym?

Tracimy poczucie bezpieczeństwa, doświadczamy niepokoju i poszukujemy sposobów na to, by się ochronić. Część osób zaczyna bardziej dbać o zdrowie, bierze preparaty wzmacniające odporność, unika kontaktów, utrzymuje dystans itp. Niektórzy zaprzeczają istnieniu zagrożenia - np. twierdzą że koronawirus to taka grypa. Jeśli stosowane sposoby nie pomagają obniżyć poziomu odczuwanego lęku, mogą pojawić się objawy przewlekłego stresu.

Jakie objawy stresu związane z pandemią można zaobserwować wśród ludzi?

Nie wiem, czy można mówić o objawach stresu charakterystycznych dla pandemii. To po prostu objawy stresu: problemy ze snem, drażliwość, trudności z regulacją emocjonalną, dolegliwości układu trawiennego, obniżenie odporności, bóle w różnych miejscach ciała, kłopoty z cerą itp.

Lęki i nerwice zapewne pojawiły się już u niejednej osoby. Jak poradzić sobie z lękiem spowodowanym obecną sytuacją wokół nas?

Może to pana zdziwi, ale jak na razie nie zgłaszają się do mnie osoby problemowo przeżywające sytuację pandemii. Obserwuję raczej nasilenie niepokoju u osób, które już wcześniej miały tendencję do martwienia się w ogóle, a o zdrowie w szczególności. Myślę, że za jakiś czas pojawią się osoby, które będą potrzebowały wsparcia w trudnej sytuacji życiowej spowodowanej ograniczeniami pandemicznymi (np. problemami finansowymi). Jak radzić sobie z lękiem? Po pierwsze rozmawiać o doświadczanym niepokoju z bliskimi, życzliwymi osobami. Angażować się we wspieranie innych. Nie zagłębiać się w wyobrażenia o tym, jakie straszne rzeczy mogą się wydarzyć, skupiać się na teraźniejszości. Dbać o regularny wysiłek fizyczny.

Reklama

Czy lęk o nasze zdrowie i przyszłość może spowodować zaburzenia osobowości? Jeśli tak, to jakie?

Zaburzenia osobowości tworzą się długo, ich etiologia jest wieloczynnikowa (urazowe doświadczenia w dzieciństwie, indywidualna podatność danej osoby, stresujące wydarzenia w okresie dorastania lub w dorosłości). To pewien stały wzorzec cech charakteru, który sprawia, że człowiek nie potrafi elastycznie reagować na różne sytuacje i radzić sobie w życiu. O takich osobach potocznie mówi się, że mają "trudny charakter" - choć nie każdy trudny charakter można by zdiagnozować jako zaburzenie osobowości. Wydaje mi się mało prawdopodobne, żeby obecnie doświadczany lęk o zdrowie mógł u kogoś spowodować zaburzenie osobowości.

Wielu naszych bliskich (lekarze, ratownicy medyczni, pielęgniarki) są na pierwszej linii frontu walki z epidemią. Mogą oni doświadczać wtórnego stresu traumatycznego. Jakie zmiany w ich zachowaniu powinny nas zaniepokoić?

Rzeczywiście, osoby, które w pracy spotykają się z granicznymi sytuacjami - urazami, okaleczeniami i śmiercią innych osób czy z rozpaczą ich bliskich, są narażone na zespół stresu pourazowego. Pracodawcy powinni dbać, by te osoby miały możliwość korzystania ze wsparcia psychologicznego, ale także by miały możliwość wyrazić to, czego doświadczały w trakcie takich trudnych sytuacji - np. w ramach regularnych spotkań zespołu. Niepokojących objawów może być wiele, między innymi trudności ze snem, drażliwość, wybuchy emocjonalne, ale też trudności z odczuwaniem emocji, poczucie wewnętrznego odrętwienia, trudności z koncentracją.

Jak pozostawanie w domu przez dłuższy okres i spędzanie więcej czasu z rodziną w czasie pandemii może wpłynąć na relacje jej członków?

A to zależy przede wszystkim od tego, jakie te relacje były wcześniej. W niektórych rodzinach ten dodatkowy czas jest witany z radością, pozwala lepiej się poznać, cieszyć się możliwością towarzyszenia sobie w codziennych sprawach, spokojniej robić razem różne rzeczy. W innych wspólne przymusowe bycie razem nasila wzajemne animozje, odświeża wzajemne żale i skutkuje większą ilością konfliktów, a czasem także nasileniem przemocy.

Reklama

Puste półki, brak jedzenia – to obraz, który powrócił w pamięci osób starszych. Jak trauma z dawnych czasów może odbić się na ich psychice i zdrowiu?

Zdaje się, że nie było problemów z dostępem do produktów spożywczych - braki na początku pandemii dotyczyły głównie papieru toaletowego i mydła.

Czy istnieje ryzyko wzrostu samobójstw?

Myślę, że tak, ale wiązałabym to raczej z problemami finansowymi - utratą własnego biznesu, długami, utratą nieruchomości w rezultacie niemożności spłacenia kredytu itp. Jakiś czas temu samobójstwo popełnił lekarz ginekolog, oskarżony o to, że zataił przed pacjentkami zakażenie koronawirusem. Być może realia pandemii uświadomią niektórym osobom ich osamotnienie, co sprzyja objawom depresji i także może prowadzić do zwiększonej liczby samobójstw. W rodzinach z zaburzonymi relacjami, w których jest przemoc, konieczność przebywania ze sprawcą może skutkować podjęciem próby samobójczej przez osoby doświadczające przemocy.

Jak z tym, co się w tej chwili dzieje, radzą sobie osoby starsze, a jak młodsze? Czy jest różnica?

Nie umiem odpowiedzieć. Wydaje mi się, że to bardziej różnica związana z indywidualnym stylem radzenia sobie ze stresem niż z wiekiem.