Ich wyjątkowość, na tle innych tego typu tkanin, tkwi we wzorach. Nie są to proste, kolorowe pasiaki lecz tkaniny o zróżnicowanym wzornictwie i kompozycji. Ponadto wyróżniają się bogatą ornamentyką, stąd zaliczane są do wyższego typu tkactwa dekoracyjnego.

Te niepozorne tkaniny dekoracyjno-użytkowe pod względem technicznym są najprostszą dwunicielnicową tkaniną o płóciennym splocie w układzie kolorystycznym najczęściej pasiaka.

Nazwa „szmaciak” wywodzi się od szmatek, czyli pociętych w cienkie paski starych, zużytych tkanin, które stanowią wątek chodnika i grubych nici lnianych jako osnowy (niekiedy dla urozmaicenia stosowano też kolorowe nici bawełniane). Tkano najczęściej w różnokolorowe, poprzeczne pasy. Na tle pasów pojawiały się motywy kwiatów, zwierząt czy figur geometrycznych. Efekt dekoracyjny zależał od zestawień kolorystycznych pasków. W ich doborze tkacza ograniczał posiadany materiał, dlatego niekiedy farbowano szmatki dla uzyskania pożądanego koloru.

Reklama

Prezentowany dziś szmaciak posiada charakterystyczną, zgaszoną kolorystykę naprzemiennych kremowych i granatowo-zielonych pasów. Głównym i najciekawszym elementem dekoracyjnym jest wiernie utkany bocian biały z dwiema żabkami po obu stronach.

Tkaniny mazurskie stanowią wybitny dowód kunsztu dawnych wiejskich warsztatów tkackich i wysokiej klasy umiejętności tkaczek, często wręcz mistrzyń w tym rzemiośle.

Anna Stancel

Reklama