Reklama
Reklama
Pocztówka sprzed I wojny światowej i raport z 1919 roku. Dwa dokumenty, które prowadzą do jednej postaci – Samuela Mendla, żydowskiego kupca ze Szczytna. Witold Olbryś sięga do archiwów i pokazuje historię, której nie ma w podręcznikach: o antyżydowskich nastrojach, kontrolach cen prowadzonych przez Radę Robotniczo-Żołnierską i sklepie zamkniętym nie za „lichwę”, lecz chaos powojennych przepisów. To opowieść o mieście na styku lojalności, biedy i politycznych napięć – zapisana w dokumentach, które przetrwały ponad sto lat.
Poczta w Szczytnie przed I wojną światową.
Pocztówka ukazała się nakładem nieznanego do tej pory nakładcy – znanego żydowskiego kupca Samuela Mendla.
Ze zbiorów M. Rawskiego.
Verlag Sortimentslager S. Mendel, Ortelsburg.
Obieg: Ortelsburg, 8.09.1913 r.
Kontrola w sklepie żydowskiego kupca - Samuela Mendla
W latach 1919–1921 w Szczytnie nastroje antyżydowskie utrzymywały się wśród biedoty oraz zwolenników socjalistów. Dochodziło do drobnych rozruchów, wzywano do bojkotu sklepów żydowskich, a na ich witrynach malowano hasła. Zdarzały się również przypadki zabierania towaru bez uiszczenia zapłaty. Działająca w mieście w 1919 roku Rada Żołnierska prowadziła kontrole cen w sklepach należących do Żydów.
Wydaje się, że miejscowe środowiska prawicowo-nacjonalistyczne — w dużej mierze dawne elity — Żydów nie atakowały, a wręcz przeciwnie, czasem ich broniły. Szczycieński starosta, Wiktor von Poser, traktował Żydów jako wiernych obywateli Niemiec — i bez wątpienia nimi byli. Zmienił zdanie dopiero po przystąpieniu do nazistów, ale to już późniejsza historia.
Reklama
Kupcy żydowscy, podobnie jak inni przedsiębiorcy w trudnym okresie wojennym i powojennym, z pewnością kombinowali i próbowali obchodzić obowiązujące przepisy. Trudno dziś jednoznacznie stwierdzić, czy to ludność zaczęła sama ich obwiniać o różne nadużycia i czynić z nich kozła ofiarnego, czy może za tymi nastrojami stali działacze socjalistyczni. W materiale opublikowanym przez Radę Żołnierską w jednym ze styczniowych numerów Ortelsburger Zeitung, w którym krytykowano Niemiecką Partię Demokratyczną, pojawiły się wyraźne akcenty ekonomicznego antysemityzmu.
Poniżej przedstawiam raport z kontroli najbardziej znanego szczycieńskiego żydowskiego kupca handlującego konfekcją — Samuela Mendla.
O samym Samuelu Mendlu nie będę się tu rozpisywał. Odsyłam do mojej książki: Dawne Szczytno w stu ilustrowanych opowieściach, Dąbrówno 2024.
Ortelsburg - Marktplatz.
Stengel & Co. G. m. b. H., Dresden.
Po lewej stronie znajduje się sklep Samuela Mendla, który stał przy głównym skrzyżowaniu.
Raport komisji kontroli cen w sprawie firmy S. Mendel.
We wszystkich skontrolowanych przypadkach przeprowadzono kontrolę sprzedawców przez komisję kontroli cen Rady Robotniczo-Żołnierskiej. Choć w kilku przypadkach stwierdzono niewielkie przekroczenia cen, w żadnym wypadku nie doszło do takiej ich zawyżki, która uzasadniałaby oskarżenie o lichwę cenową. Kontrole były utrudnione z powodu braku wyraźnego oznaczenia towarów w wielu firmach. W związku z tym właściciele zostali zobowiązani do czytelnego i dokładnego oznaczania każdego artykułu, z podaniem dostawcy, daty dostawy, numeru faktury, rodzaju towaru, ceny zakupu i sprzedaży. Firma S. Mendel nie zastosowała się do tych zaleceń, przez co kontrola w tym sklepie napotkała szczególne trudności. W rezultacie działalność sklepu została tymczasowo zawieszona, aż do momentu zapewnienia przejrzystej dokumentacji. W poniedziałek, 13 stycznia, w obecności przedstawiciela Prowincjonalnej Komisji Cenowej, przeprowadzono kolejną kontrolę magazynu. Stwierdzono dalsze niedociągnięcia w oznakowaniu, co potwierdziło zasadność wcześniejszego zamknięcia sklepu. Choć wykryto niewielkie przekroczenia cen, inne towary sprzedawano poniżej kosztów zakupu, co wyklucza zarzuty o lichwę cenową wobec firmy. Właściciel, pan Mendel, zobowiązał się w ciągu 14 dni wprowadzić poprawne oznaczenia i usunąć uchybienia. W tym czasie sprzedaż będzie prowadzona podczas kontroli komisji cenowej. Pan Mendel przyznał również, że czasami faworyzował stałych klientów przy sprzedaży deficytowych towarów, ale zapewnił, że kierował się interesem ogółu. Zgodnie z informacjami personelu sprzedażowego, wszystkie towary przechowywane wcześniej poza sklepem zostały do niego zwrócone.
Reklama
Styczeń 1919 roku.
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Poraża mnie zachowanie p. Klaudiusza Woźniaka. Telefon ważniejszy niż problem rodziców? Brak empatii, brak kultury, jednym słowem dno!
Rodzic
2026-02-14 10:57:32
Na Kamionku taniej.
Piotr
2026-02-12 10:22:25
Na Kamionku taniej i maja Diesel Arctic.
Piotr
2026-02-12 10:21:53
Prezes Wójcik zabierze głos, przecież on przemawiać nie umie. To będzie porażka.
Monia
2026-02-12 07:09:07
Diesel ON - 5,99 zł Benzyna 95 - 5,59 zł Diesel Arctic B0 - 6,99 zł ZAPRASZAMY!!!
Stacja Paliw Wiśniewscy Kamionek 25A
2026-02-11 15:58:00
Ależ zawiść!? A co Ty Kuratorium zrobiłeś (aś) dla tej szkoły? Jakiś niezadowolony rodzic, którego dzieciak kiepsko się uczył, a potrzebował 6-ek na świadectwie? Czy może urażona ambicja pracownika szkoły? I po co? Tak łatwo krzywdzi się ludzi, którzy nie mogą się już bronić. Tak łatwo krzywdzi się Jego rodzinę. Ale karma wraca. Idź lepiej do tego proboszcza i się wyspowiadaj:)
Do \"Kuratorium\"
2026-02-11 15:12:46
Szkoda tylko, że taki człowiek został patronem tej placówki. Najpierw gmina powinna go rozliczyć z subwencji którą pobierał na dzieci które fikcyjnie były przypisane do tej placówki. Nie mówiąc już o innych wyskokach Pana Andrzeja. Jakie społeczeństwo, gmina to i taki patron. Dobrze, że jeszcze szkoła nie została nazwana imieniem proboszcza, bo przecież on jest też zasłużony uczy w szkole.
Kuratorium
2026-02-11 13:58:40
Do Józka: Palą czym mają za pozwoleniem Wojciechowskiego. Oficjalnie na zebraniu powiedział, żeby nie oddawać mebli tylko rozebrać i spalić. Taaaaki gospodarz. Opłaty za śmieci podnosi a ilość odbiorów zmniejsza. Ot i jego polityka
Mieszkanka Korpel
2026-02-11 13:16:01
Czy uwzględnicie wreszcie Kamionek
Kris
2026-02-11 01:42:29
Jak to co będzie z Łąką Dymerska? Nazwa ja Kępą Dymerska
Romek
2026-02-10 20:43:24