Czy w gminie Świętajno zostanie tylko jedna szkoła podstawowa? Radni liczą koszty, odwiedzają placówki i analizują wariant likwidacji szkół w Jerutach i Spychowie. Dokumenty, do których dotarł „Tygodnik Szczytno”, pokazują potencjalną poprawę bilansu oświaty o ponad 3 mln zł rocznie. Ale pokazują też coś jeszcze: uczniowie małych szkół osiągają wyniki, których nie da się zbyć jednym zdaniem o ekonomii. Spór może trafić na najbliższą sesję rady.

Temat przestał być tylko rozmową o demografii. Komisja oświaty objeżdża placówki. Radni dostali zestawienia liczby uczniów, zatrudnienia, kosztów, prognoz finansowych i wyników egzaminów. Podczas komisji i wizyt w szkołach dyskusja była burzliwa. W centrum znalazły się Jeruty i Spychowo.

38 CZY 44? 41 CZY 51? DOKUMENTY LICZĄ UCZNIÓW INACZEJ

Materiały przekazane radnym wymagają uważnej lektury, bo zawierają różne liczby w zależności od zestawienia. W analizie finansowej sporządzonej według stanu na 27 października 2026 roku przyjęto:

SP Świętajno – 270 uczniów,
SP Jeruty – 38 uczniów,
SP Spychowo – 41 uczniów.

Łącznie: 349 uczniów.

Z kolei w tabelach służących do wyliczenia prognozowanych potrzeb oświatowych na 2027 rok pojawiają się liczby:

Świętajno – 265,
Jeruty – 44,
Spychowo – 51.

Nie należy więc zestawiać mechanicznie wszystkich tych wartości. Poszczególne tabele służą innym kalkulacjom i prawdopodobnie obejmują różne kategorie uczniów oraz zadania finansowane w systemie oświaty.

Trend pozostaje jednak czytelny: dwie szkoły wiejskie są znacznie mniejsze od placówki w Świętajnie.

DEMOGRAFIA NIE POMAGA

W roku szkolnym 2019/2020 w gminnych szkołach uczyło się 415 uczniów. W roku 2026/2027 jest ich 349. Prognoza na rok szkolny 2028/2029 mówi o 344 uczniach. To spadek o 71 uczniów w stosunku do roku 2019/2020. Właśnie demografia, obok kosztów, jest jednym z głównych argumentów osób opowiadających się za zmianą sieci szkół.

TRZY SZKOŁY: PONAD 11 MLN ZŁ

Plan wydatków na 2027 rok przewiduje:

SP Świętajno – 6 311 272 zł,
SP Jeruty – 2 253 174 zł,
SP Spychowo – 2 578 859 zł.

Łącznie daje to ponad 11,14 mln zł na trzy szkoły. Prognozowane potrzeby oświatowe wyliczono natomiast na:

Świętajno – 4 897 306 zł,
Jeruty – 1 347 525 zł,
Spychowo – 1 594 344 zł.

Różnica między planowanymi wydatkami i prognozowanym finansowaniem wynosi odpowiednio około:

1,414 mln zł w Świętajnie,
906 tys. zł w Jerutach,
985 tys. zł w Spychowie.

W przygotowanym dla radnych zestawieniu koszt w przeliczeniu na ucznia wynosi około:

23 375 zł w Świętajnie,
59 294 zł w Jerutach,
63 276 zł w Spychowie.

I to właśnie te liczby najmocniej przemawiają do zwolenników reorganizacji.

JEDNA SZKOŁA DAŁABY PONAD 3 MLN ZŁ?

Dokument zawiera również wariant, w którym wszystkie dzieci uczęszczałyby do jednej szkoły podstawowej w Świętajnie. Według wyliczenia gminy różnica między obecnym wariantem a modelem jednej szkoły wyniosłaby około 3 296 086 zł rocznie. W materiale od tej kwoty odjęto jeszcze 200 tys. zł na dowożenie uczniów. Po takim założeniu potencjalna poprawa bilansu wyniosłaby około 3 096 086 zł rocznie. To potężny argument ekonomiczny.

Ale nie jest to jeszcze pełna odpowiedź na pytanie, ile rzeczywiście kosztowałaby likwidacja szkół.

BO ZAMKNIĘCIE TEŻ KOSZTUJE

Przeciwnicy likwidacji zwracają uwagę na wydatki, których nie można pominąć. Chodzi m.in. o odprawy dla pracowników, transport uczniów i konieczność przygotowania szkoły w Świętajnie na przyjęcie kolejnych dzieci.

Radny Adam Mierzejewski wskazuje m.in. na potrzebę zapewnienia dodatkowych miejsc w szatniach i świetlicy.

– To nie jest fabryka gwoździ. Tu mówimy o dzieciach. Jeżeli chcemy podejmować taką decyzję, trzeba policzyć wszystko: dowozy, odprawy, przygotowanie szkoły w Świętajnie i skutki dla miejscowości, które szkołę stracą – mówi Mierzejewski.

JERUTY: 68 PROC. Z POLSKIEGO

Dokument, które otrzymali do analizy radni wnoszą do dyskusji jeszcze jeden mocny argument. To wyniki egzaminu ósmoklasisty za rok szkolny 2025/2026.

W Świętajnie egzamin pisało 37 uczniów. Uzyskali średnio:

język polski – 49 proc.,
matematyka – 35 proc.,
język angielski – 58 proc.

W Jerutach egzamin zdawało pięcioro uczniów:

język polski – 68 proc.,
matematyka – 46 proc.,
język angielski – 64 proc.

W Spychowie egzamin pisało dziewięcioro uczniów:

język polski – 64 proc.,
matematyka – 48 proc.,
język angielski – 57 proc.

MAŁA SZKOŁA NIE ZNACZY GORSZY WYNIK

Porównanie jest interesujące. Jeruty osiągnęły wynik wyższy od średniej gminnej we wszystkich trzech przedmiotach. Z języka polskiego, gdzie średnia krajowa wynosiła 65 proc., szkoła uzyskała 68 proc. Spychowo osiągnęło wynik wyższy od średniej gminnej z języka polskiego i matematyki. Z angielskiego uzyskało 57 proc., czyli o jeden punkt procentowy mniej od średniej gminnej.

Świętajno uzyskało 49 proc. z polskiego przy średniej gminnej 53 proc. oraz 35 proc. z matematyki przy średniej gminnej 38 proc.

Trzeba jednak zaznaczyć ważne ograniczenie: w Jerutach egzamin pisało tylko pięcioro uczniów, a w Spychowie dziewięcioro. Przy tak małych grupach wynik jednego dziecka może mocno zmienić średnią.

Mimo tego dane podważają prostą tezę, że przeniesienie dzieci do większej szkoły samo w sobie zagwarantuje im lepsze wyniki.

„DAJMY IM DWA LATA”

Mierzejewski uważa, że Jeruty i Spychowo powinny dostać czas na zmianę swojej sytuacji.

– Apeluję do radnych, żeby dać tym szkołom szansę. Nie zamykać ich teraz, tylko sprawdzić przez dwa lata, czy uda się przyciągnąć nowych uczniów i wykorzystać projekty, które już zostały zdobyte – mówi.

W Spychowie pojawił się pomysł stworzenia szkoły z rozszerzoną ofertą sportową. Placówka ma salę gimnastyczną i siłownię. Rozważana jest również szersza współpraca z Nadleśnictwem i rozwój zajęć związanych z przyrodą oraz ochroną środowiska.

Pomysł jest prosty: zamiast czekać na dalszy spadek liczby dzieci, szkoła ma zacząć przyciągać uczniów także spoza własnego obwodu.

SĄ PIENIĄDZE NA NOWE PROGRAMY

Przeciwnicy szybkiego zamykania placówek wskazują też na pozyskane projekty edukacyjne. Według Adama Mierzejewskiego każda z trzech szkół ma uczestniczyć w przedsięwzięciach o wartości około 800 tys. zł, finansowanych w zdecydowanej większości ze środków zewnętrznych. Programy mają obejmować m.in. zajęcia dla dzieci wymagających dodatkowego wsparcia, wyposażenie i nowe formy pracy.

Radny argumentuje, że podejmowanie decyzji o likwidacji właśnie teraz oznaczałoby ocenianie szkół jeszcze zanim zdążą wykorzystać te możliwości.

WÓJT STUDZI EMOCJE

Wójt gminy Świętajno Alicja Kołakowska podkreśla, że formalnej decyzji nie ma.

– Za wcześnie o tym mówić. Na razie robimy wyliczenia. Radni chcieli zobaczyć bazę i zapoznać się z sytuacją oświatową. Żadnych uchwał jeszcze nie podjęliśmy – mówi.

Według radnego Mierzejewskiego inicjatywa dotycząca uchwały o zamiarze likwidacji placówek już jednak pojawiła się podczas prac komisji i może trafić pod obrady najbliższej sesji.

KOLONIA JEST OSTRZEŻENIEM

Gmina Świętajno ma już za sobą podobny spór. Kilka lat temu zlikwidowano szkołę w Kolonii. Budynek do dziś nie otrzymał funkcji, która trwale zagospodarowałaby dawną placówkę.

Dla przeciwników zamykania kolejnych szkół jest to argument, że decyzja o likwidacji jest praktycznie nieodwracalna. Kiedy z miejscowości znika szkoła, nie znika jedynie pozycja w budżecie.

Znosi się instytucję, wokół której przez lata skupiała się część życia wsi.

EKONOMIA KONTRA SZKOŁA

Zwolennicy reorganizacji mają w ręku liczby: małe klasy, wysokie koszty na ucznia i ponad 3 mln zł potencjalnej poprawy bilansu. Przeciwnicy odpowiadają wynikami egzaminów, projektami, pomysłami na rozwój oraz kosztami społecznymi i organizacyjnymi likwidacji. Obie strony mają argumenty.

Dlatego najważniejsze pytanie przed radnymi nie brzmi już: czy małe szkoły kosztują dużo?

Bo kosztują.

Pytanie brzmi: czy gmina wyczerpała już wszystkie możliwości, żeby uratować Jeruty i Spychowo, zanim podejmie decyzję, której później nie da się łatwo cofnąć?